wiki over Komeet
bron : Wikipedia, de vrije Encyclopedie
Kometen zijn kleine hemellichamen die in vaak erg elliptische banen rond een ster draaien en uit ijs, gas en stof bestaan ("vuile sneeuwballen"). Wanneer een komeet dicht genoeg bij een ster komt en warmer wordt sublimeert een deel van de materie waaruit ze bestaat om een zogenaamde coma (een atmosfeer) en/of een komeetstaart te vormen. Het vaste deel van de komeet wordt dan de komeetkern genoemd.
Kometen bestaan uit een kern (1-50 kilometer) met daaromheen een gaswolk (coma) van 100.000-1.000.000 kilometer groot en een of meer lange staarten (tot meer dan 150 miljoen kilometer lang). De omlooptijd rond de ster kan een paar jaar tot vele duizenden jaren bedragen.
Inhoud- 1 Uiterlijk en samenstelling
- 2 Oorsprong
- 3 Onderzoek naar kometen
- 4 Bekende kometen
- 5 Geschiedenis van het onderzoek naar kometen
- 6 Bijbel, kunst en literatuur
- 7 Zie ook
- 8 Literatuur
- 9 Externe links
Wanneer een komeet het zonnestelsel binnenvliegt, warmt ze op en begint het ijs waaruit ze samengesteld is te sublimeren.
bewerken ComaDit gas vormt een wolk om de kern, die bekend staat als de coma. Door de geringe zwaartekracht van de komeetkern wordt de coma begrensd doordat de moleculen in deze wolk afgebroken worden onder invloed van zonlicht.
bewerken PlasmastaartDe overgebleven, geladen molecuulfragmenten worden vervolgens opgeveegd door de zonnewind, die ze meesleept in de vorm van een rechte staart. Het gaat vooral om H2O+, OH+, CO+, CO2+, CH+ en N2+. Deze plasmastaart of ionenstaart is vaak blauw op foto's. De breedte ligt tussen de 100.000 en 1 miljoen kilometer, terwijl de lengte in zichtbaar licht meestal miljoenen kilometers lang is, soms meer dan 1 AU. Plasmastaarten wijzen altijd van de zon af en maken een hoek van een paar graden met de richting naar de zon: ze lopen achter op de beweging van de komeet. Plasmastaarten heten type I-staarten. Deze staarten vertonen een gedetailleerde, veranderlijke structuur, karakteristiek voor gemagnetiseerde plasma's zoals in de zonnecorona. Men ziet
Soms komt een plasmastaart los van de komeet, waarschijnlijk door wisselwerking met de zonnewind.
bewerken StofstaartKometen hebben vaak nog een tweede staart, de stofstaart. Deze staart bestaat uit stofdeeltjes, die de ruimte ingejaagd worden onder het geweld van het gas dat van de komeetkern verdampt. Deze deeltjes zijn - anders dan de gassen in de ionenstaart - zwaar genoeg om volgens de wetten van Kepler een gebogen baan te volgen. De stofdeeltjes in deze staart weerkaatsen zonlicht, waardoor de staart wit oplicht. Stofstaarten heten type II (of III) staarten en kunnen 10 miljoen kilometer lang zijn. Binnen de stofstaart ziet men soms
De Komeet Hale-Bopp had een gasstaart die oplichtte in geel natriumlicht.
bewerken UiteenvallenSommige kometen vallen in brokstukken uit elkaar, zoals Komeet 3D/Biela in de negentiende eeuw, Komeet Shoemaker-Levy 9 in 1994 en Komeet 73P/Schwassmann-Wachmann in 1995.
bewerken OorsprongMen neemt aan dat kometen restanten zijn van de tijd van de vorming van ons zonnestelsel, brokken ijs met afmetingen tussen 1 en 50 km die in de buitenste delen van de zonnenevel gevormd werden. Door gravitationele perturbaties, veroorzaakt door de zwaartekrachtsvelden van de grote planeten, kunnen ze in hun elliptische banen terechtkomen waardoor ze in de binnenste delen van het zonnestelsel kunnen komen. Van kometen met kortere omlooptijden wordt gedacht dat ze uit de Kuipergordel afkomstig zijn (buiten de baan van Neptunus). Kometen met een langere omlooptijd hebben een oorsprong verder van de zon, in de zogenaamde Oortwolk. Ze hebben daarmee een andere oorsprong dan planetoïden.
bewerken De OortwolkKometen hebben een elliptische baan, die soms zo excentrisch is dat hij bijna een parabolisch is. De Nederlandse astronoom Jan Hendrik Oort leidde in 1950 uit deze banen af, dat langperiodieke kometen afkomstig zijn uit een grote wolk op zo'n 10,000 astronomische eenheden van de zon (1 AE = gemiddelde afstand aarde-zon of ca. 150 miljoen km). Deze wolk wordt de Oortwolk genoemd. Af en toe wordt zo'n baan verstoord en raakt de komeet in een sterk excentrische baan die hem dicht in de buurt van de Zon brengt. Het bestaan van deze wolk is hypothetisch en dus vooralsnog niet bewezen.
De kern van de komeet Tempel 1, gefotografeerd door de ruimtesonde Deep Impact. De komeetkern heeft een diameter van ongeveer 6 km. bewerken De KuipergordelEen jaar later wees de Nederlands-Amerikaanse astronoom Gerard Kuiper erop dat er nog komeetachtige objecten over zouden moeten blijven in de buitenste planetaire gebieden nadat het zonnestelsel zich gevormd had. Hij suggereerde het bestaan van een gordel van "slapende" kometen net buiten de banen van de planeten op zo'n 30-100 AE afstand; deze gordel staat vandaag bekend als de Kuipergordel. We weten nu dat de Kuipergordel de bron is van kometen met een relatief korte omlooptijd. Objecten in de Kuipergordel kunnen soms door de zwaartekrachtinvloed van een ander object, dat bijvoorbeeld vlak langs beweegt, van baan veranderen zodat ze in de richting van de zon bewegen en daarna onder invloed van de zwaartekracht van de grote planeten verder naar binnen getrokken worden.
De Oortwolk is daarentegen de bron van kometen met een lange omlooptijd. Ze worden periodiek uit hun baan getrokken door externe invloeden, mogelijk door de zwaartekracht van een passerende ster of een ander hemellichaam of getijdenkrachten van de melkweg.
Behalve hun herkomst en de duur van hun omloop is er nog een verschil tussen kometen met korte omloop en kometen met lang omloop. Doordat de Oortwolk het hele zonnestelsel omringt, zijn de kometen uit deze wolk niet gebonden aan het vlak van de ecliptica, waardoor deze kometen van overal aan de hemel vandaan kunnen komen. De Kuipergordel ligt daarentegen in het vlak van de ecliptica en kometen uit de Kuipergordel bewegen daarom zelf in dit vlak.
De precieze samenhang tussen Oortwolk en Kuipergordel is niet bekend. Door middel van het onderzoek naar kometen en hun samenstelling hopen sterrenkundigen deze te ontrafelen.
bewerken Onderzoek naar kometen Komeet 19/P Borrelly in infrarood Komeet Linear Zie:Lijst van ruimtevluchten naar kometen, planetoïden en/of dwergplanetenKometen bevinden zich het overgrote deel van hun bestaan ver weg van de invloed van de zon en zijn in hun bevroren toestand niet veel veranderd sinds het ontstaan van het zonnestelsel. Het zijn tevens de bouwstenen van het buitenzonnestelsel. Tevens toont de geologie van de planeten aan dat ze onder een hevig bombardement van kometen en planetoïden lagen. De eerste tekenen van leven op aarde dateren van kort na die periode. Een mogelijke hypothese is dat zowel het water als de bouwstenen voor leven door middel van kometen op aarde is gekomen.
Vanwege dit verband met het ontstaan van het zonnestelsel, is er in de wetenschap een grote belangstelling voor kometen. Recente ruimtemissies zijn Giotto, Vega en ICE (1986, komeet Halley), Stardust (komeet Wild, brengt januari 2006 kometenstof terug naar aarde), Deep Impact (onderzocht het binnenste van komeet Tempel 1 door er een koperen kogel in te schieten, kwam aan op 4 juli 2005) en Rosetta (landt op komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko in 2015).
Met Giotto bleek de kern van Komeet Halley een langwerpig, taps voorwerp te zijn (ongeveer 16 x 8 km in projectie, dus vergelijkbaar met Texel), met stof/water-fonteinen op 10% van het oppervlak en een temperatuur van 320 - 400 K en albedo 0,04. Er waren bergen en dalen te zien. [1]
Kometen kunnen worden waargenomen in zichtbaar licht (fotometrie en spectrometrie), maar ook in röntgenstraling, ultraviolet, infrarood en radiostraling zowel vanaf de aarde of met satellieten in een baan om de aarde.
Met satellieten als ROSAT en het Chandra X-Ray Observatory is röntgenstraling waargenomen van tientallen kometen, onder meer van Hyakutake, Encke en LINEAR [2]. Er was geen verband met de röntgenstraling van de zon. Er werd lijnemissie gevonden van C4+, C5+, N4+, N5+, O6+ en O7+, naast een zacht continuumspectrum van thermische remstraling met bijvoorbeeld kT ~0,3 keV.
bewerken Bekende kometenVeruit de bekendste komeet is de komeet Halley, vernoemd naar de Britse astronoom die er voor het eerst de omloopperiode van berekende (76 jaar). Recente met het blote oog zichtbare kometen waren die van Halley, Hyakutake, McNaught, die op het zuidelijk halfrond zelfs overdag zichtbaar was, en 17P/Holmes. De komeet Shoemaker-Levy 9 kwam in het nieuws omdat deze bij de ontdekking in 1993 al in stukken was gebroken, en ongeveer een jaar later te pletter sloeg op de planeet Jupiter. Deze komeet bood wetenschappers een unieke blik op de structuur van de komeetkern.
Zie ook: Lijst van periodieke kometen Zie ook: Lijst van niet-periodieke kometen bewerken Lijst Komeet Wild 2 heeft fonteinen op de verlichte en donkere kanten en reliëf en is droog.- Komeet 1P/Halley
- Komeet 2P/Encke
- Komeet 9P/Tempel 1
- Komeet 17P/Holmes (werd in oktober 2007 onverwachts erg helder)
- Komeet 19/P Borrelly
- Komeet 26P/Grigg-Skjellerup
- Komeet 29P/Schwassmann-Wachmann (Schwassmann-Wachmann 1)
- Komeet 109P/Swift-Tuttle
- Komeet Arend-Roland (perihelium in april 1957)
- Komeet Ikeya-Seki (C/1965 S1, 1965 VIII en 1965f, perihelium in oktober 1965)
- Komeet Kohoutek (C/1973 E1, 1973 XII en 1973f, perihelium in december 1973)
- Komeet Shoemaker-Levy 9 (D/1993 F2, uiteengevallen, inslag op Jupiter in juli 1994)
- Komeet Hyakutake (C/1996 B2, perihelium in mei 1996)
- Komeet Hale-Bopp (C/1995 O1, perihelium in april 1997)
- Komeet Machholz (C/2004 Q2, perihelium in januari 2005)
- Komeet McNaught (C/2006 P1, perihelium in januari 2007)
- Komeet 73P/Schwassmann-Wachmann (Schwassmann-Wachmann 3, is uiteengevallen, perihelium 6 juni 2006, volgende aardpassage 2022)
Chinese waarnemers noteerden de verschijning van een komeet uit het Oosten in 1059 v.Chr., de oudst bekende vermelding. Twee soorten kometen werden onderscheiden: met een wazige atmosfeer (=coma) vrijwel zonder staart of met een duidelijke staart.
bewerken Klassieke oudheidAristoteles en Posidonius schreven over kometen. Ook Aristoteles onderscheidde kometen met en zonder staart en verklaarde ze als hete, droge lucht die ontsnapt aan de aardatmosfeer. Seneca gaf in zijn Quaestiones naturales in boek 7 De cometis een overzicht van de opvattingen in zijn tijd.[3] Seneca had kritiek op de Griekse astronoom Ephorus omdat deze het uiteenvallen van een komeet - mogelijk die van 373 v.Chr. - beschreven had. Onmogelijk, volgens Seneca.[4]
bewerken Renaissance en laterEdmond Halley vond dat de komeet van 1682 dezelfde baan had als die van 1531 en 1607 en concludeerde dat dit een en dezelfde komeet moest zijn. Deze werd naar hem vernoemd als komeet Halley. De Nederlander Dirk Klinkenberg ontdekte de Grote komeet van 1744 ((C/1743 X1) die een staart met elf stralen had. Om kometen te vinden, gebruikte men een speciale telescoop, een kometenzoeker.
bewerken Bijbel, kunst en literatuurKometen werden vroeger beschouwd als aankondigers van belangrijke gebeurtenissen zoals de geboorte van een toekomstig groot leider of toekomstige rampen.
bewerken Bijbel en afgeleide kunstIn 1 Kronieken is sprake van een zwaard dat Koning David boven Jeruzalem waarnam. Dit zou de komeet in sterrenbeeld Leeuw van 959 v.Chr. geweest kunnen zijn. [5]
Eén van de mogelijke verklaringen voor de Ster van Bethlehem in het Evangelie volgens Matteüs is dat het ging om een komeet. De Italiaanse schilder Giotto di Bondone verbeeldde dit in zijn beroemde schilderij 'L'Adorazione dei Magi' en ESA's ruimtemissie Giotto naar komeet Halley is daarom naar hem vernoemd.
bewerken ShakespeareIn de toneelstukken van Shakespeare worden kometen als aankondiging van gebeurtenissen genoemd (Julius Caesar, 1 Henry VI).
bewerken Science fictionIn sciencefictionverhalen worden kometen en planetoïden soms gebruikt als gemakkelijk ontginbare bronnen voor allerhande materialen. Kometen worden wel gezien als de woonplaats van toekomstige generaties 'ruimtebewoners' die in de Oortwolk en Kuipergordel in reusachtige steden in uitgeholde kometen wonen.
bewerken Zie ook bewerken Literatuur- (en) Brandt, J.C. en Chapman, R.D.: Introduction to comets, Cambridge University Press 2004
- (en) Levy, David H.: David Levy's Guide to observing and discovering comets, Cambridge University Press, 2003
- http://www.urania.be/sterrenkunde/zonnestelsel/kometen.php (algemene introductie)
- http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap060523.html bewegende beelden van de passage van Schwassmann-Wachmann 3 in mei 2006
- (en) NASA's Deep Impact-perskit van juli 2005.
Dit artikel is afkomstig uit Wikipedia (credits) en is zonder enige vorm van garantie beschikbaar onder de GNU Free Documentation License. (copy).
Afbeelding licentie informatie is toegankelijk door op de afbeelding te klikken.
