wiki over Koper (element)

Warning: curl_setopt() function.curl-setopt: CURLOPT_FOLLOWLOCATION cannot be activated when safe_mode is enabled or an open_basedir is set in /home/inhuw/domains/internethuwelijk.nl/public_html/include/wiki.php on line 140 Koper (element) - Wikipedia a:lang(ar),a:lang(ckb),a:lang(fa),a:lang(kk-arab),a:lang(mzn),a:lang(ps),a:lang(ur){text-decoration:none} /* cache key: nlwiki:resourceloader:filter:minify-css:7:d5a1bf6cbd05fc6cc2705e47f52062dc */ if(window.mw){ mw.config.set({"wgCanonicalNamespace":"","wgCanonicalSpecialPageName":false,"wgNamespaceNumber":0,"wgPageName":"Koper_(element)","wgTitle":"Koper (element)","wgCurRevisionId":30750999,"wgArticleId":8160,"wgIsArticle":true,"wgAction":"view","wgUserName":null,"wgUserGroups":["*"],"wgCategories":["Koper","Mineraal en sporenelement","Elementenlijst"],"wgBreakFrames":false,"wgPageContentLanguage":"nl","wgSeparatorTransformTable":[", .",". ,"],"wgDigitTransformTable":["",""],"wgRelevantPageName":"Koper_(element)","wgRestrictionEdit":[],"wgRestrictionMove":[],"wgSearchNamespaces":[0],"wgVectorEnabledModules":{"collapsiblenav":true,"collapsibletabs":true,"editwarning":true,"expandablesearch":false,"footercleanup":false,"sectioneditlinks":false,"simplesearch":true,"experiments":true},"wgWikiEditorEnabledModules":{"toolbar":true,"dialogs":true,"hidesig":true,"templateEditor":false,"templates":false,"preview":false,"previewDialog":false,"publish":false,"toc":false},"mbEmailEnabled":true,"mbUserEmail":false,"mbIsEmailConfirmationPending":false,"wgCategoryTreePageCategoryOptions":"{\"mode\":0,\"hideprefix\":20,\"showcount\":true,\"namespaces\":false}","Geo":{"city":"","country":""},"wgNoticeProject":"wikipedia"}); }if(window.mw){ mw.loader.implement("user.options",function(){mw.user.options.set({"ccmeonemails":0,"cols":80,"date":"default","diffonly":0,"disablemail":0,"disablesuggest":0,"editfont":"default","editondblclick":0,"editsection":1,"editsectiononrightclick":0,"enotifminoredits":0,"enotifrevealaddr":0,"enotifusertalkpages":1,"enotifwatchlistpages":0,"extendwatchlist":0,"externaldiff":0,"externaleditor":0,"fancysig":0,"forceeditsummary":0,"gender":"unknown","hideminor":0,"hidepatrolled":0,"imagesize":2,"justify":0,"math":0,"minordefault":0,"newpageshidepatrolled":0,"nocache":0,"noconvertlink":0,"norollbackdiff":0,"numberheadings":0,"previewonfirst":0,"previewontop":1,"quickbar":5,"rcdays":7,"rclimit":50,"rememberpassword":0,"rows":25,"searchlimit":20,"showhiddencats":false,"showjumplinks":1,"shownumberswatching":1,"showtoc":1,"showtoolbar":1,"skin":"vector","stubthreshold":0,"thumbsize":4,"underline":2,"uselivepreview":0,"usenewrc":0,"watchcreations":1,"watchdefault":0,"watchdeletion":0,"watchlistdays":3 ,"watchlisthideanons":0,"watchlisthidebots":0,"watchlisthideliu":0,"watchlisthideminor":0,"watchlisthideown":0,"watchlisthidepatrolled":0,"watchmoves":0,"wllimit":250,"vector-simplesearch":1,"useeditwarning":1,"vector-collapsiblenav":1,"usebetatoolbar":1,"usebetatoolbar-cgd":1,"variant":"nl","language":"nl","searchNs0":true,"searchNs1":false,"searchNs2":false,"searchNs3":false,"searchNs4":false,"searchNs5":false,"searchNs6":false,"searchNs7":false,"searchNs8":false,"searchNs9":false,"searchNs10":false,"searchNs11":false,"searchNs12":false,"searchNs13":false,"searchNs14":false,"searchNs15":false,"searchNs100":false,"searchNs101":false,"gadget-Direct-link-to-Commons":1,"gadget-mijnKladblok":1});;},{},{});mw.loader.implement("user.tokens",function(){mw.user.tokens.set({"editToken":"+\\","watchToken":false});;},{},{}); /* cache key: nlwiki:resourceloader:filter:minify-js:7:1cbf4a6724c923f31c96cabcf788dd38 */ } if(window.mw){ mw.loader.load(["mediawiki.page.startup","mediawiki.legacy.wikibits","mediawiki.legacy.ajax"]); } /* */ Koper (element) Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie Ga naar: navigatie, zoeken Koper / Cuprum Periodiek systeem H He Li Be B C N O F Ne Na Mg Al Si P S Cl Ar K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Br Kr Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe Cs Ba * Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn Fr Ra ** Rf Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Cn Uut Uuq Uup Uuh Uus Uuo ↓ * La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu ** Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr Koper (99,95% zuiver) Algemeen Naam Koper / Cuprum Symbool Cu Atoomnummer 29 Groep Kopergroep Periode Periode 4 Blok D blok Reeks Overgangsmetalen Kleur Roodbruin Chemische eigenschappen Atoommassa (u) 63,546 Elektronenconfiguratie Ar3d10 4s1 Oxidatietoestanden +1, +2 Elektronegativiteit (Pauling) 1,95 Atoomstraal (pm) 128 1e ionisatiepotentiaal (kJ·mol−1) 745,49 2e ionisatiepotentiaal (kJ·mol−1) 1957,93 3e ionisatiepotentiaal (kJ·mol−1) 3554,64 Fysische eigenschappen Dichtheid (kg·m−3) 8960 Hardheid (Mohs) 3,0 Smeltpunt (K) 1357 Kookpunt (K) 2843 Aggregatietoestand Vast Smeltwarmte (kJ·mol−1) 13,05 Verdampingswarmte (kJ·mol−1) 300,30 Van der Waalse straal (pm) 140 Kristalstructuur k.v.g. (bij kamertemp.) Molair volume (m3·mol−1) 7,10·10-6 Geluidssnelheid (m·s−1) 3570 Specifieke warmte (J·kg−1·K−1) 380 Elektrische weerstand (μΩ·cm) 1,674 Warmtegeleiding (W·m−1·K−1) 401 SI-eenheden en standaardtemperatuur en -druk worden gebruikt, tenzij anders aangegeven Portaal    Scheikunde

Koper is een scheikundig element met symbool Cu en atoomnummer 29. Het is een rood/geel overgangsmetaal dat in ongelegeerde vorm ook als roodkoper bekend staat.

Inhoud

• 1 Ontdekking
• 2 Toepassingen
• 3 Chemische eigenschappen
• 4 Verschijning
• 5 Isotopen
• 6 Toxicologie en veiligheid
• 7 Taal
• 8 Externe links

bewerken Ontdekking

Opgravingen in het noorden van wat tegenwoordig bekend is als Irak, hebben aangetoond dat koper al werd gebruikt rond 8700 v.Chr.[1] Andere opgravingen wijzen uit dat men in 5000 v.Chr. koper al smolt en isoleerde uit koperhoudende mineralen zoals malachiet en azuriet.

Van de Sumeriërs en Egyptenaren is bekend dat zij rond 3000 v.Chr. koper smolten en gebruikten om brons te maken. Ook in China was het gebruik van koper bekend en zijn er zeer hoogwaardige bronzen voorwerpen uit 1200 v.Chr. gevonden. De in 1991 in de Oostenrijks/Italiaanse Alpen gevonden mummie Ötzi, die vermoedelijk omstreeks 3300 v.Chr. is gestorven, droeg gereedschap dat uit 99,7% zuiver koper bestond.

In de mythologie en alchemie werd koper vaak geassocieerd met de godheid Aphrodite vanwege de mooie glans. Om die reden werd koper vroeger onder andere gebruikt voor spiegels. De naam koper komt van het Latijnse woord Cuprum. Dit woord is afgeleid van "aes cyprium", hetgeen "erts van Cyprus" betekent. In de oudheid werd namelijk op Cyprus koper gewonnen.

bewerken Toepassingen

Omdat koper buigzaam is, eenvoudig te vervormen is en een zeer groot geleidingsvermogen heeft voor elektriciteit en warmte, wordt het op grote schaal in de industrie gebruikt. Enkele belangrijke toepassingen zijn:

• koperdraad
• elektromagneten
• muntgeld
• kunstwerken en standbeelden (vaak van brons), bijvoorbeeld het Vrijheidsbeeld bevat negentigduizend kilogram koper
• vacuümbuizen en magnetronovens
• elektrische circuits
• muziekinstrumenten
• geveldelen van gebouwen
• Koelers voor videokaarten, processors en andere halfgeleidercomponenten.
• Heatpipes

Voor het zuiveren van water wordt koper in de vorm van koper(II)sulfaat gebruikt (CuSO4).

bewerken Chemische eigenschappen

Koper neemt in ionaire vorm vrijwel altijd een oxidatietoestand van 2+ aan (Cu2+), koperionen nemen in een waterige oplossing een karakteristieke blauwe kleur aan. Onder invloed van de atmosfeer krijgt koper een groenige oxidelaag. Het element komt als zodanig in de natuur voor, hoewel het meer in gebonden toestand als sulfide of als oxide aangetroffen wordt. Koperhoudende mineralen zijn o.a. covelliet en malachiet. Op het veel duurdere zilver na, is koper de beste geleider van elektriciteit. Om die reden wordt het veel gebruikt in elektronische componenten.

In de meeste gevallen vormt koper een Cu2+ ion maar soms een Cu+ ion, koper vormt moeilijk ionen, er is daarom een sterke oxidator nodig om elementair koper in op te lossen, meestal wordt salpeterzuur of zwavelzuur gebruikt, soms ook zwakkere zuren als azijnzuuroplossing maar deze reactie zal zeer traag verlopen, wel kan een zwakke oxidator als waterstofperoxide worden toegevoegd aan het zuur om de reactie wat te versnellen. Ook kan er gebruik worden gemaakt van zwavel of jood als oxidator, om deze te laten reageren zijn echter wel temperaturen rond de ontbrandingstemperatuur nodig. De elektronenconfiguratie van het element is [Ar]3d104s1. De oude manier om in de naamgeving onderscheid te maken tussen Cu+ en Cu2+ verliep via de cupro~ en cupri~ aanduiding, tegenwoordig schrijft men koper(I) of koper(II).

Bijvoorbeeld:

• Cuprochloride (kopermonochloride) = CuCl = Koper(I)chloride
• Cuprichloride (koperdichloride) = CuCl2 = koper(II)chloride

Onder de koperoxiden (cupraten) vindt men de recordhouders wat betreft hoge kritische temperaturen voor supergeleiding. Voor sommige van deze verbindingen ligt deze temperatuur in het 100-150K bereik. Deze klasse van verbindingen werd in de tachtiger jaren ontdekt; het eerste voorbeeld was Yttrium-Barium-Koper oxide (ook wel YBCO genoemd).

bewerken Verschijning Chuquicamata in Chili is de grootste dagbouw kopermijn

De belangrijkste bronnen van koper zijn de mineralen chalcopyriet, chalcociet, covelliet, azuriet, malachiet en borniet. Deze worden in ruime mate in de aardkorst aangetroffen. Belangrijke vindplaatsen van kopererts zijn Chili, Peru en de Verenigde Staten. In Chili wordt ongeveer een-derde van alle koper gemijnd. Indonesië heeft het afgelopen decennium de sterkste groei van de koperproductie laten zien en was in 2009 de op drie na grootste producent. De belangrijkste gebruikers van koper zijn de China, Duitsland en de Verenigde Staten. Wereldwijd lag in 2009 de consumptie van koper op 18,4 miljoen ton. De mijnproductie bedroeg 15,8 miljoen ton en door recycling lag het totale aanbod op 18,6 miljoen ton. De vraag neemt sneller toe dan het aanbod waardoor de voorraden dalen. Op 4 februari 2011 bereikte de prijs van koper een recordniveau van $ 10.000 per ton[2]. In hetzelfde Financial Times artikel werd gemeld dat in 2011 de vraag het aanbod ruimschoots zal overtreffen waardoor verdere prijsstijgingen te verwachten zijn. Koper wordt op diverse internationale beurzen verhandeld, zoals in Londen, New York en Shanghai[3].

bewerken Isotopen Zie Isotopen van koper voor het hoofdartikel over dit onderwerp. Meest stabiele isotopen Iso RA (%) Halveringstijd VV VE (MeV) VP 63Cu 69,17 stabiel met 34 neutronen 64Cu syn 12,7 h ß+ β- 1,675 0,597 64Ni 64Zn 65Cu 30,83 stabiel met 36 neutronen 67Cu syn 61,83 h β- 3,558 67Zn

Naast de twee stabiele isotopen 63Cu en 65Cu is er een groot aantal radioactieve isotopen bekend. De langstlevende daarvan is 67Cu met een halveringstijd van ruim 61 uur. De overige isotopen hebben halveringstijden in de orden van enkele minuten of minder.

bewerken Toxicologie en veiligheid

Het metaal is brandbaar in poedervorm. Vrijwel alle koperverbindingen moeten als giftig worden beschouwd. Toch is koper van levensbelang voor dieren en hogere planten. Koper dient als cofactor van veel enzymen waaronder superoxide dismutase, cytochroom C oxidase, katalase, lysyl oxidase, tyrosinase, Vitamine C oxidase, en dopamine beta hydroxylase. Een teveel aan koper in het lichaam komt voor bij de ziekte van Wilson. Transport van de koperionen in bloed vindt plaats door binding aan ceruloplasmine. Voedingsmiddelen die rijk zijn aan koper zijn o.a. oesters, soyalecithine, noten en lever.

In het bloed van veel ongewervelde dieren komt het koperhoudende hemocyanine voor.

Koper beschikt over antibacteriële eigenschappen. Het gebruik van koper in sanitaire installaties en leidingen remt de bacteriegroei, waardoor onder meer legionella minder makkelijk voor komt[4].

bewerken Taal

In de taal wordt koper ook gebruikt als aanduiding voor "waardevol" en/of "duurzaam", zoals:

• een koperen huwelijk, zie huwelijksverjaardag
• een koperen jubileum, zie jubileum

bewerken Externe links

•  International Chemical Safety Card van koper
• Lenntech over: koper
• (en) EnvironmentalChemistry.com over: koper
• (en) WebElements.com over: koper
• (en) Website Copper Development Association

Referenties

↑ Hesse, Rayner W. Jewelrymaking through History: an Encyclopedia (Engels), Greenwood Publishing Group, 2007, 56 ISBN 0313335079.

↑ (en) Financial Times, Red Hot copper hits $ 10.000 high, 4 februari 2011

↑ "(en) Copperinfo website: Exchanges". Geraadpleegd op 2011-02-06.

↑ http://www.demorgen.be/dm/nl/993/Gezondheid/article/detail/137329/2008/01/17/Koperen-buizen-verminderen-risico-op-legionella.dhtml

Chemische elementen en isotopen

Periodiek systeem: Standaard · Alternatief · Elektronenconfiguratie Isotopentabel: Op element (compleet) · Op element (in delen) · Op atoommassa Lijst van elementen

Mediabestanden Zie de categorie Copper van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.