wiki over Letland
bron : Wikipedia, de vrije Encyclopedie
Letland (Lets: Latvija; Letgaals: Latveja; Lijfs: Lețmō), officieel de Republiek Letland (Lets: Latvijas Republika), is een land in Noord-Europa en een van de Baltische landen aan de Oostzee. Het land wordt begrensd door Estland in het noorden, Litouwen en Wit-Rusland in het zuiden, Rusland in het oosten en het deelt een zeegrens met Zweden in het westen. Letland is met 2.067.887 (2011) inwoners[4] en een oppervlakte van 64.589 km²[5] een van de minst en dunstbevolkte landen van de Europese Unie. De hoofdstad van Letland is Riga, de officiële taal is het Lets en de munteenheid de lats (Ls). Het land kent een gematigd landklimaat.
De Letten zijn een Baltisch volk en Lets is een Indo-Europese taal. Samen met de Fins-Oegrische Lijven vormen ze de oorspronkelijke bevolkingsgroepen van Letland[5]. Het land is geografisch, qua oppervlakte en inwonersaantal de middelste van drie Baltische landen: Estland, Letland en Litouwen. Lets en Litouws zijn verwant, ze zijn de enige twee nog levende Indo-Europese Baltische talen. Inheemse minderheidstalen zijn het Letgaals en het bijna uitgestorven Fins-Oegrische Lijfs. Letland en Estland delen een lange geschiedenis: het historische Lijfland, tijden van Baltisch-Duitse, Pools-Litouwse, Zweedse, Russische, nazi-Duitse en Sovjet overheersing, 13e-eeuwse christianisering en de 16e-eeuwse protestantse Reformatie. In beide landen is een groot deel van de bevolking etnisch Rus: 26,9% in Letland,[6] 26% in Estland.[7] Letland is overwegend protestants (evangelisch-luthers), met uitzondering van de regio Letgallen, die voornamelijk rooms-katholiek is.
Letland is een democatische parlementaire republiek met een bestuurlijke indeling bestaande uit 109 gemeenten en 9 steden. Het land is onderverdeeld in vijf regio's: Riga (Rīga), Koerland (Kurzeme), Vidzeme, Semgallen (Zemgale) en Letgallen (Latgale). De Republiek Letland werd gesticht op 18 november 1918[5]. Tussen 1940–1941 en 1945–1991 was het land bezet en geannexeerd door de Soviet Unie en tussen 1941-1945 door nazi-Duitsland. De geweldloze 'Zingende Revolutie' tussen 1987 en 1991 en 'Baltische Weg' demonstratie op 23 augustus 1989 leidden tot de onafhankelijkheid van de Baltische landen. Letland riep op 21 augustus 1991 haar onafhankelijkheid uit en het herstel van haar soevereiniteit[5].
Letland is lid van de Verenigde Naties, Europese Unie, Raad van Europa, NAVO, OVSE, Internationaal Monetair Fonds en de Wereldhandelsorganisatie, en is onderdeel van de Schengenruimte. Het land was lid van de Volkenbond (1921-1946) en onderdeel van de Baltische Vrijhandelszone (1994-2004). Letland is lid van de Raad van de Baltische Zee Staten,[8][9] de Noordse Investeringsbank[10] en onderhoudt met Estland en Litouwen trilaterale Baltische samenwerking[11] en Noordse-Baltische samenwerking.[12][13] De Verenigde Naties kent Letland een Menselijke Ontwikkelingsindex (HDI) van 'zeer hoog' toe.[14]
Inhoud- 1 Etymologie
- 2 Geschiedenis
- 3 Geografie
- 4 Bevolking
- 5 Bestuurlijke indeling
- 6 Politiek
- 7 Zie ook
- 8 Bronnen, noten en/of referenties
De naam Latvija komt van de oude Letgallen, een van de vier Proto-Indo-Europese Baltische stammen, die samen met Koeren, Selonen en Semgallen de etnische basis vormen voor de Letten.[15]
bewerken Geschiedenis Zie Geschiedenis van Letland voor het hoofdartikel over dit onderwerp. bewerken Geografie bewerken Kerngegevens- Geografische coördinaten: 57°00'N, 25°00'E[16]
- Regio: Noord-Europa[17]
- Oppervlakte: 64.589 km², waarvan 62.249 km² land en 2.340 km² water[16]
- Totale lengte van grenzen: 1.862 km[16]
- Lengte landgrenzen: 1.078 km[16] (343 km met Estland, 292 km met Rusland, 171 km met Wit-Rusland en 576 km met Litouwen[18])
- Lengte Baltische kustlijn: 494 km[16]
- Grootste meer: Lubāns, 80,7 km²[16]
- Diepste meer: Drīdzis, 65,1 meter[16]
- Langste rivier binnen Letland: Gauja, 452 km[16]
- Langste rivier stromend door Letland: Westelijke Dvina (Lets: Daugava), 1.005 km waarvan 352 km binnen Letland[16]
- Hoogste punt: Gaiziņkalns, 311,6 meter[16]
Letland is onderverdeeld in vijf planningsregio's:
- Riga (Rīga)
- Koerland (Kurzeme)
- Midden-Lijfland (Vidzeme)
- Semgallen (Zemgale)
- Letgallen (Latgale)
Letland is onder te verdelen in vijf cultuur-historische streken:
- Koerland (Kurzeme)
- Midden-Lijfland (Vidzeme)
- Semgallen (Zemgale)
- Letgallen (Latgale)
- Selonië (Sēlija)
Letland is een van de minst en dunstbevolkte landen van de Europese Unie. Van de 77 steden in Letland hebben er slechts 23 steden 10.000 of meer inwoners.[16] Van de Letse bevolking leeft 68% in een urbane omgeving en 32% in een rurale[16].
Inwonersaantallen van de grootste steden zijn[16]:
- Riga - 702.891[19]
- Daugavpils - 103.922
- Liepāja - 84.074
- Jelgava - 64.898
- Jūrmala - 55.858
- Rēzekne - 35.074
- Ventspils - 42.734
De hoofdstad, grootste stad en het politiek-economisch centrum van Letland is Riga. Met 702.891[19] inwoners is het tevens de grootste stad van de drie Baltische staten en een van de grootste steden in Noord-Europa. Meer dan een derde van de Letse bevolking is er woonachtig[16]. De stad ligt aan de Golf van Riga en aan weerszijden van de Westelijke Dvina. De stad is gesticht in 1201 en was een Hanzestad. De historische binnenstad van Riga (Vecrīga) is UNESCO-Werelderfgoed, vanwege haar jugendstil/art nouveau en 19e-eeuwse houten architectuur.[20] Samen met het Zweedse Umeå zal Riga in 2014 de titel Culturele Hoofdstad van Europa dragen. In de stad werden onder andere de NAVO-top van 2006, het Eurovisiesongfestival 2003 en het Wereldkampioenschap ijshockey 2006 gehouden. De Europese toezichthouder voor elektronische communicatie (BEREC) van de Europese Unie is gevestigd in Riga. De luchthaven van Riga is grootste van de drie Baltische landen. Riga wordt gezien als een wereldstad.
bewerken BevolkingDe Indo-Europese Letten zijn samen met de Fins-Oegrische Lijven de oorspronkelijke bevolkingsgroepen van Letland[5]. Het aandeel niet-Letten is onder andere terug te voeren op een actieve politiek van Russificatie tijdens de Sovjet-bezetting. Mede door naoorlogse immigratie is het aandeel etnische Letten afgenomen van 77% in 1935 tot 52% in 1989 en 61.1% in 2011[5].
bewerken BevolkingssamenstellingEtnische samenstelling van Letland (volkstelling 2011[4]):
- 62,1% Letten
- 26,9% Russen
- 3,3% Wit-Russen
- 2,2% Oekraïners
- 2,2% Polen
- 1,2% Litouwers
- 0,3% Joden
- 0,3% Roma
- 0,1% Duitsers
- 0,1% Esten
- 1,3% anderen
* Volkstelling
bewerken StaatsburgerschapNa de onafhankelijkheid in 1991 werd de Letse nationaliteit automatisch verleend aan inwoners van Letland die in 1940 al in Letland woonden, en aan hun directe afstammelingen. Personen die tijdens de Sovjet-bezetting in Letland waren komen wonen (in het kader van de russificatie) en hun nakomelingen konden alleen via naturalisatie na een inburgeringsexamen in de Letse taal het staatsburgerschap verkrijgen. Minder dan een kwart van de Russischtalige bevolking heeft het staatsburgerschap verkregen; het overig deel heeft slechts een permanente verblijfsvergunning en kan niet deelnemen aan de verkiezingen.
bewerken Bestuurlijke indeling Bestuurlijke indeling van Letland Zie bestuurlijke indeling van Letland (2009) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.Letland is sinds 1 juli 2009 ingedeeld in 109 gemeenten (novadi) en 9 'steden van de republiek' (republikas pilsētas). Van 1991 tot 2009 was het land onderverdeeld in 26 districten en 7 stadsgewesten.
bewerken Politiek Minister-president Valdis DombrovskisLetland kent een parlementaire democratie met als staatshoofd President Andris Bērziņš sinds 2011. De Letse regering wordt gevormd door een coalitie. De regeringsleider is sinds februari 2009 Valdis Dombrovskis (JL) als minister-president van Letland. De president wordt elke vier jaar gekozen door het parlement.
Het parlement in Letland wordt Saeima genoemd en bestaat uit één kamer met 100 leden. De 100 te verdelen zetels van het parlement worden elke vier jaar verkozen via directe verkiezingen op de eerste zaterdag van oktober, waarna het parlement de president kiest. Deze kiest vervolgens de premier. De uitvoerende macht berust bij de premier en de raad van ministers. De Saeima wordt gekozen voor een termijn van vier jaar. Er is een kiesdrempel van 5%.
Uitslag laatste parlementsverkiezingen[21]Partij
2010 Stemmen %
Zetels
2011 Stemmen %
Zetels
Harmonie Centrum (SC) (democratisch socialisme, Russische minderheidspolitiek)26,61%
29
28,36%
31
Zatlers' Partij van de Hervorming (ZRP) (conservatief-liberalisme)Nieuw
n.v.t.
20,82%
22
Eenheid (conservatisme)31,90%
33
18,83%
20
Nationale Alliantie (NA) (conservatisme, nationalisme)7,84%
8
13,88%
14
Unie van Groenen en Boeren (ZZS) (agrarisme, ecologisme)20,11%
22
12,22%
13
Eerste Partij van Letland/Letse Weg (LPP/LC) (christendemocratie, conservatief-liberalisme)7,82%
8
2,41%
0
Voor Mensenrechten in Verenigd Letland (PCTVL) (democratisch socialisme, Russische minderheidspolitiek)1,47%
0
0,78%
0
Opkomstpercentage
62%
59,49%
bewerken Zie ook- Monumenten op de Werelderfgoedlijst
- Lijst van staatshoofden van Letland
- Karlis Ulmanis
- Geschiedenis van Letland
- Wegen in Letland
Bronnen, noten en/of referenties:
Albanië · Andorra · Armenië · Azerbeidzjan · België · Bosnië en Herzegovina · Bulgarije · Cyprus · Denemarken · Duitsland · Estland · Finland · Frankrijk · Georgië · Griekenland · Hongarije · IJsland · Ierland · Italië · Kazachstan · Kroatië · Letland · Liechtenstein · Litouwen · Luxemburg · Macedonië · Malta · Moldavië · Monaco · Montenegro · Nederland · Noorwegen · Oekraïne · Oostenrijk · Polen · Portugal · Roemenië · Rusland · San Marino · Servië · Slovenië · Slowakije · Spanje · Tsjechië · Turkije · Vaticaanstad · Verenigd Koninkrijk · Wit-Rusland · Zweden · Zwitserland
Lidstaten van de Europese UnieBelgië · Bulgarije · Cyprus · Denemarken · Duitsland · Estland · Finland · Frankrijk · Griekenland · Hongarije · Ierland · Italië · Letland · Litouwen · Luxemburg · Malta · Nederland · Oostenrijk · Polen · Portugal · Roemenië · Slovenië · Slowakije · Spanje · Tsjechië · Verenigd Koninkrijk · Zweden
Kandidaat-lidstaten: IJsland · Kroatië · Macedonië · Servië · Turkije
Landen van de wereld · Europa · OVSE · Raad van Europa
56° 52' 8" N, 24° 50' 28" O
Dit artikel is afkomstig uit Wikipedia (credits) en is zonder enige vorm van garantie beschikbaar onder de GNU Free Documentation License. (copy).
Afbeelding licentie informatie is toegankelijk door op de afbeelding te klikken.
.png){kind=link}
