wiki over Schotland
bron : Wikipedia, de vrije Encyclopedie
Schotland (Engels en Schots: Scotland, Schots-Gaelisch: Alba) is een voormalig koninkrijk en vormt met Engeland, Noord-Ierland en Wales één soevereine staat: het Verenigd Koninkrijk. Het omvat het noordelijk deel van het eiland Groot-Brittannië en grenst in het zuiden aan Engeland. Schotland kent een eigen rechtsstelsel, vlag, bankbiljetten en binnenlands bestuur en vormt een constituent country binnen het Verenigd Koninkrijk.[1] Schotland telt ruim 5,1 miljoen inwoners.
Inhoud- 1 Algemeen
- 2 Geschiedenis
- 3 Bestuurlijke indeling
- 4 Geografie
- 5 Demografie
- 6 Natuur
- 7 Bezienswaardigheden
- 8 Cultureel
- 9 Economie
- 10 Politiek
- 11 Verkeer en vervoer
- 12 Sport
- 13 Bekende Schotten
- 14 Diversen
- 15 Zie ook
- 16 Externe links
- 17 Bronnen, noten en/of referenties
De naam Schotland is afgeleid van de Latijnse naam "Scoti" die door de Romeinen gebruikt werd om de Gaelische bevolking in het hedendaagse Schotland en Ierland aan te duiden - in tegenstelling tot de Picten. De Scoti wisten hun macht in het huidige Schotland uit te breiden en vermengden zich met de Pictische bevolking. Vanaf de elfde eeuw werd de term "Scotia" gebruikt voor Schotland ten noorden van de rivier de Forth. Vanaf de late middeleeuwen kreeg de term haar huidige betekenis.
bewerken Nationale symbolenDe nationale vlag van Schotland - bekend als de Saltire of het Andreaskruis - werd (volgens de legende) al in de negende eeuw gebruikt en zou daarmee de oudste nationale vlag ter wereld zijn. Sinds 1606 maakt de vlag deel uit van de Union Jack. Er bestaan tal van officiële en onofficiële nationale symbolen, waaronder de distel, het nationale bloemenembleem, de onafhankelijkheidsverklaring uit 1320 (Declaration of Arbroath), het textielpatroon tartan dat vaak van clan tot clan verschilt, en de Lion Rampant-vlag.
Flower of Scotland wordt vaak beschouwd als het volkslied van Schotland en wordt gespeeld bij bijvoorbeeld voetbal- en rugbywedstrijden waarin het nationale team speelt. Scotland the Brave wordt gebruikt voor het Schotse team bij de Gemenebestspelen. Sinds Schotland een eigen parlement heeft, is er een bredere discussie ontstaan. Andere kandidaten voor het volkslied zijn: Highland Cathedral, Scots Wha Hae en A Man's A Man for A' That.
Sint-Andreasdag (30 november) is een nationale feestdag en is sinds 2007 een Bank holiday. Burns' Night (op of rond 25 januari) wordt echter uitbundiger gevierd. Tartan Day is een recente nieuwkomer uit Canada.
bewerken Geschiedenis Zie Geschiedenis van Schotland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.De geschiedenis van Schotland begint ongeveer 14.000 jaar geleden toen de eerste mensen de regio van het huidige Schotland binnentrokken toen de ijstijd ten einde kwam. Er zijn veel objecten uit de steentijd, bronstijd en ijzertijd gevonden, maar weinig geschreven bronnen zijn bewaard gebleven.
De geschreven geschiedenis van Schotland begint met de komst van het Romeinse Rijk in Britannia - het huidige Engeland, Wales en de Schotse Laaglanden. Ten noorden lagen gebieden die bewoond werden door de Picten, het gebied stond bij de Romeinen bekend als Caledonië. Aangezien Schotland aan de rand van Europa ligt, werd lange tijd aangenomen dat de elementen van beschaving maar langzaam naar het land kwamen. Recent onderzoek heeft echter aangetoond dat enkele ontwikkelingen eerder en geavanceerder in de Schotse samenleving doordrongen dan aanvankelijk gedacht. De zee was hierin een belangrijke schakel.
Vanwege de geografische oriëntatie van Schotland en zijn sterke afhankelijkheid van handelsroutes over zee, had het land veel contacten met de Baltische staten, Ierland, Frankrijk en de Lage Landen. Na de Acts of Union waarbij Schotland en Engeland verbonden werden in het Koninkrijk Groot-Brittannië, de Schotse verlichting en Industriële revolutie werd Schotland een van de commerciële, intellectuele en industriële harten van Europa. Na de Tweede Wereldoorlog stortte de industriële sector in waardoor Schotland extra hard werd getroffen. In de laatste decennia herleeft Schotland echter een soort van culturele en economische renaissance, veelal vanwege een herleving in de financiële sector, de vondst van olie onder de Noordzee en het beperkte zelfbestuur.
bewerken Bestuurlijke indeling Grens tussen Schotland en Engeland Zie Bestuurlijke indeling van Schotland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.Voor het lokaal bestuur is Schotland thans onderverdeeld in 32 raadsgebieden (Engels: council areas). Deze onderverdeling is ingevoerd in 1996.
Van 1975 tot 1996 was het land onderverdeeld in regio's.
De traditionele indeling in graafschappen (counties) blijft echter zeer populair in het spraakgebruik en wordt ook nog gebruikt door de post.
Voor ceremoniële doeleinden is het land verdeeld in Lieutenancy areas die ongeveer maar niet helemaal met de graafschappen overeenstemmen.
bewerken Geografie Topografische kaart Zie Geografie van Schotland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.Het vasteland van Schotland beslaat ongeveer een derde van de totale landmassa van Groot-Brittannië, dat ten noordwesten van Continentaal Europa ligt. De totale oppervlakte van het land is 78.772 km²,[2]. De enige landgrens die Schotland heeft, is met Engeland en is 96 kilometer lang en loopt van de rivier de Tweed aan de oostkust tot de Solway Firth aan de westkust. Ten westen van Schotland ligt de Atlantische Oceaan en ten oosten de Noordzee. Ierland ligt op slechts 30 kilometer van het Kintyre schiereiland verwijderd terwijl Noorwegen 305 kilometer naar het oosten ligt en de Faeröer 270 kilometer naar het noorden.
De huidige grenzen van Schotland zijn grotendeels tot stand gekomen bij het Verdrag van York uit 1237 tussen Schotland en het Koninkrijk Engeland[3] en het Verdrag van Perth uit 1266 tussen Schotland en Noorwegen.[4] Uitzonderingen hierbij zijn het eiland Man dat in de veertiende eeuw werd verloren aan Engeland en tegenwoordig een Brits Kroonbezit is; de Orkney- en Shetlandeilanden die in 1472 van Noorwegen werden overgenomen en Berwick-upon-Tweed dat in 1482 door de Engelsen werd veroverd.
Het geografisch middelpunt van Schotland ligt een paar kilometer van het dorpje Newtonmore in Badenoch.[5] Met 1344 meter boven zeeniveau is de top van Ben Nevis het hoogste punt van het land, terwijl de rivier de Tay met 190 kilometer de langste rivier is.[6][7]
bewerken Geologie en geomorfologie De Quirang op het eiland Skye in de Schotse Hooglanden. Zie Geologie van Schotland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.Gedurende de ijstijden in het Pleistoceen was Schotland in zijn geheel bedekt door een ijskap en het landschap is aanzienlijk veranderd door de ijskappen. Vanuit een geologisch oogpunt bestaat het land uit drie verschillende gebieden:
bewerken Hooglanden en eilandenDe Hooglanden en eilanden liggen ten noorden en westen van de Highland Boundary Fault die loopt van Arran tot Stonehaven. Dit gedeelte van Schotland is voornamelijk opgebouwd uit oud gesteente uit het Cambrium en Precambrium tijdperk die naar boven werden gedrukt tijdens de Caledonische orogenese. Het wordt doorsneden door stollingsgesteente van een recentere periode waarvan de overblijfselen de huidige gebergten als de Cairngorms en de Cuillins vormen. Een belangrijke uitzondering op hierboven zijn de lagen van Old Red Sandstone bij de kust van de Moray Firth die talloze fossielen herbergen. De Schotse Hooglanden zijn over het algemeen bergachtig en de grootste hoogtes van de Britse Eilanden zijn er te vinden. Schotland heeft meer dan 790 eilanden die in vier hoofdgroepen worden onderverdeeld: Shetlandeilanden, Orkney-eilanden, de Binnen-Hebriden en de Buiten-Hebriden. Er zijn talloze zoetwatermeren waaronder Loch Lomond en Loch Ness.
bewerken Central LowlandsDe Central Lowlands zijn een riftvallei die vooral uit formaties uit het Paleozoïcum bestaat. Veel van de sedimenten hebben een belangrijke economische waarde aangezien hier de kolen en ijzer uit de grond werd gehaald die de Industriële revolutie in Schotland mogelijk hebben gemaakt. In het verleden was er ook vulkanisme in dit gebied te vinden, Arthur's Seat in Edinburgh is een overblijfsel van zo'n vulkaan. Dit gebied is relatief gezien laag gelegen hoewel heuvels als de Ochils en Campsie Fells vlakbij liggen.
bewerken Klimaat Zie klimaat in Schotland voor het hoofdartikel over dit onderwerp. bewerken Demografie Zie Schotten (volk) voor het hoofdartikel over dit onderwerp. bewerken TaalVrijwel alle inwoners van Schotland spreken tegenwoordig Engels. Veel Schotten spreken ook Laagland-Schots, een Germaanse taal verwant aan het Engels, die toch erg verschilt van het Standaardengels. Circa 70.000 mensen, voornamelijk van de westelijke eilanden, spreken nog steeds als moedertaal Schots-Gaelisch.
Historisch gezien is Schotland verdeeld in twee culturele gebieden: het zuidelijker gelegen Laagland waar voornamelijk Engels gesproken werd, en de nog ten dele Gaelisch-sprekende Hooglanden in het noorden.
bewerken ReligieVeel Schotten zijn protestants: De presbyteriaanse Kerk van Schotland heeft ongeveer 600.000 leden, wat ongeveer 12% van de bevolking is. Ongeveer 800.000 mensen zijn katholiek.
bewerken NatuurEr zijn twee Nationale Parken in Schotland:
bewerken Bezienswaardigheden bewerken Botanische tuinen- Benmore Botanic Garden
- Dawyck Botanic Garden
- Glasgow Botanic Gardens
- Logan Botanic Garden
- Royal Botanic Garden Edinburgh
Enkele kastelen in Schotland zijn:
- Eilean Donan Castle
- Balvenie Castle
- Stirling Castle
- Balmoral Castle
- Castle of Mey
- Edinburgh Castle
- Urquhart Castle
- Dunvegan Castle
- Tantallon Castle
- Dirleton Castle
- Hermitage Castle
- Craigmillar Castle
- Culzean Castle
Bekend zijn:
- de Highland Games, traditionele volksspelen
- de Schotse volksdansen
Typisch Schotse kleding is:
bewerken MuziekSchotse muziek wordt vooral gespeeld met de doedelzak. De folkloristische muziek van Schotland is geworteld in de Gaelische of Keltische traditie, terwijl die op de eilanden meer is beïnvloed door de Scandinavische cultuur. De dorpen in de afgelegen gebieden van de Highlands organiseerden samenkomsten of "cèilidhean", waar muziek, dans en poëzie voor amusement zorgden. (Cèilidh, meervoud cèilidhean, betekent letterlijk 'bezoek'.) Rondtrekkende muzikanten waren altijd welkom.
bewerken GastronomieEr zijn typisch Schotse gerechten, zoals haggis, gemaakt van de maag van een schaap, of een runderdarm. De belangrijkste dranken zijn bier en whisky.
bewerken EconomieSchotland leeft vooral van aardoliewinning in de Noordzee, visvangst en schapenteelt. Andere belangrijke takken zijn de moderne technologie, whisky en toerisme. De Hooglanden hebben vooral extensieve veeteelt en zijn zeer dunbevolkt
bewerken Politiek Zicht op de hoofdstad Edinburgh (Schotland) vanaf het kasteel Beroemde Stirling Bridge, waar William Wallace een belangrijke Schotse overwinning behaalde op de EngelsenSchotland maakt deel uit van het Verenigd Koninkrijk, levert 10,1% van de parlementszetels in Londen, hoewel het slechts 8,7% van de Britse bevolking uitmaakt. Nochtans is er in Schotland een sterke separatistische partij actief, de Scottish National Party, die in acteur Sean Connery een sterke bondgenoot heeft.
Zoals reeds vermeld, was het parlement van Schotland afgeschaft in 1707. Toen Labour de Britse verkiezingen won in 1997, werd er een referendum gehouden in Schotland om dit terug in te voeren, wat de Schotten accepteerden met 75%. Het werd aldus heringevoerd in 1998.
Het Schotse parlement (The Scottish Parliament) telt 129 zetels, welke sinds de parlementsverkiezingen van 2007 als volgt verdeeld zijn:
- 47 Scottish National Party (separatistische sociaaldemocraten)
- 46 Scottish Labour Party (federalistische sociaaldemocraten)
- 17 Scottish Conservative and Unionist Party (unionistische conservatieven)
- 16 Scottish Liberal Democrats (federalistische liberalen)
- 2 Scottish Green Party (separatistische groenen)
- 1 Onafhankelijken
De voorzitter van het Parlement is lid van de SNP.
Eerste minister (First Minister) is Alex Salmond (sinds 2007) van de Scottish National Party.
Hoewel het Verenigd Koninkrijk formeel een eenheidsstaat is, heeft de Britse regering een aanzienlijk aantal bevoegdheden 'uitbesteed' aan Schotland. Het gaat concreet om gezondheidszorg, onderwijs, lokaal bestuur, sociale zaken, huisvesting, ruimtelijke ordening, toerisme en economische ontwikkeling, verkeer (wegen, bussen en havens), justitie en binnenlandse zaken, politie en brandweer, milieu, natuur, monumenten, landbouw, bosbouw, visserij, sport, cultuur, statistiek en bevolkingsregisters.
Door de Britse regering 'gereserveerde' bevoegdheden waar Schotland geen invloed op heeft, zijn grondwettelijke zaken, buitenlands beleid, defensie en nationale veiligheid, belastingen en muntzaken, immigratie en nationalisatie, energiebeleid, gemeenschappelijke markt, handel en industrie, spoorwegen en verkeerswetgeving, werkgelegenheid, sociale zekerheid, kansspelen, databescherming, ethische kwesties en gelijkekansenbeleid. De Schotlandwet uit 1998 bepaalt dat alle bevoegdheden die niet expliciet gereserveerd zijn, bij Schotland liggen.
Sinds de verkiezingszege van de Scottish National Party in mei 2011 (de SNP won de meerderheid van de zetels in het Schotse parlement) is het streven naar afscheiding van het Verenigd Koninkrijk (nieuw) leven ingeblazen. De Schotse eerste minister en SNP-leider Alex Salmond heeft beloofd vóór 2016 (officieel het eind van zijn ambtstermijn) een referendum te houden over onafhankelijkheid.
bewerken Verkeer en vervoer Het Falkirk-wiel, een roterende scheepslift nabij Falkirk bewerken TreinHet Schotse spoorwegnet wordt door verschillende maatschappijen bediend. First ScotRail is de grootste; zij verzorgt de meeste "binnenlandse" diensten, alsmede de nachttreinen naar Londen. Andere spoorverbindingen met Engeland worden verzekerd door Great North Eastern Railway (GNER) en Virgin Trains.
De meeste grotere plaatsen in Schotland zijn op het spoorwegnet aangesloten. De belangrijkste stations zijn Glasgow Central, Glasgow Queen Street en Edinburgh Waverley. Tussen Glasgow en Edinburgh liggen drie spoorlijnen, met een vierde in aanbouw. In de grootstedelijke gebieden van Glasgow en Edinburgh rijden lokale treinen. Glasgow heeft een metrolijn.
bewerken BusLandelijk openbaar vervoer per bus wordt onder andere verzorgd door Scottish Citylink. Royal Mail onderhoudt een postbusdienst door het hele land, die ook kleine en afgelegen gehuchten aandoet. In de grote steden zijn er lokale busmaatschappijen.
bewerken FerrySchotland was sinds een paar jaar rechtstreeks te bereiken met de boot onder de lijn Rosyth (stadje boven Edinburgh)-Zeebrugge met Superfast Ferries. Deze dienst is in september 2008 gestaakt, maar is door Norfolkline in mei 2009 hervat. Op 15 december 2010 werd deze dienst gestaakt voor passagiers. Er is wel nog vrachtvervoer tussen de twee havens.[8]
Een veerboot van Caledonian MacBrayne, in de Buiten-HebridenSkye is sinds een aantal jaren bereikbaar via een brug, maar de meeste eilanden zijn alleen per ferry te bereiken. De bewoonde eilanden aan de westkust zijn bijna allemaal te bereiken met de ferry's van Caledonian Macbrayne, ook wel CalMac genoemd.
Northlink Ferries vaart naar Orkney (90 minuten) en de Shetlandeilanden (12 uur), onder andere vanaf Aberdeen. Andere veerdiensten naar Orkney (alleen van april tot oktober):
- Pentland ferries
- John O' Groats Ferries
De belangrijkste wegen in Schotland zijn:
- M8 tussen Renfrewshire, Glasgow en Edinburgh
- M74 tussen Glasgow en Carlisle, Engeland
- M9 tussen Edinburgh and Stirling
- M90/A90 tussen Edinburgh, Fife, Perth, Dundee, Aberdeen en Fraserburgh
- M80 tussen Glasgow en Stirling
- M77/A77 tussen Glasgow en Kilmarnock, Ayr en Stranraer
- A1 tussen Edinburgh en London
- A9 tussen Stirling, Inverness en Thurso
Voetbal in Schotland:
bewerken Bekende Schotten- David Tennant, acteur
- William Wallace, strijder tegen de Engelse overheersing
- Robert Burns, dichter
- David Livingstone, zendeling en ontdekkingsreiziger
- David Coulthard, Formule 1-coureur
- Jackie Stewart, Formule 1-coureur
- Jim Clark, Formule 1-coureur
- Sean Connery, acteur
- Billy Connolly, komiek
- Adam Smith, econoom uit de 18e eeuw en stichter van de 'moderne economie'
- Tony Blair, politicus
- Colin McRae, autocoureur 5 augustus 1968 - 15 september 2007
- Gordon Brown, politicus
- Amy MacDonald, muzikante
- Ewan McGregor, acteur
- Gordon Ramsey, topkok
- Ally McCoist, voormalig profvoetballer
- Tijdens de Industriële revolutie waren veel bekende uitvinders, ingenieurs en technici van Schotse afkomst
- Chris Hoy, baanwielrenner
- Billy Boyd, acteur
- Mark Knopfler, zanger van de Dire Straits
- Derek Ogilvie, medium
- James McAvoy, acteur
- Gerard Butler, acteur
- KT Tunstall, muzikante
Zie de categorie Schots persoon voor een overzicht van de artikelen over Schotse personen.
bewerken Diversen Mediabestanden Wikimedia Commons heeft meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen in de categorie Scotland.Schotland staat bekend om:
- William Wallace
- Loch Ness, en het monster "Nessie"
- Whisky
- Haggis
- Hogmanay, het oudejaarsavondfeest
- Tweed, specifiek Harris Tweed
- Franz Ferdinand, een band vernoemd naar Frans Ferdinand
- Een aantal mooie lange wandelpaden, zoals de West Highland Way en de Great Glen Way
- De meest noordelijk gelegen palmbomen ter wereld in het plaatsje Scourie
- Montgomery Scott(y), de fictieve boordwerktuigkundige van de televisieserie Star Trek
- De Findhorn-commune, een newage-gemeenschap die zich met biologische landbouw en spirituele workshops bezighoudt
- Bon Scott, Angus Young, Malcolm Young (AC/DC)
- Robert Roy MacGregor, volksheld
- Groundskeeper Willie, de roodharige schoolconciërge uit de bekende tekenfilmserie The Simpsons
- MyScotland.be, een Belgische website met links naar alles wat met Schotland te maken heeft.
- Visit Scotland, de officiële reisgids van Schotlands Nationaal Bureau voor Toerisme.
Bronnen, noten en/of referenties:
Engeland · Schotland · Noord-Ierland · Wales
Regio's van Engeland: East of England · East Midlands · Londen · North East · North West · South East · South West · West Midlands · Yorkshire and the Humber
57°N 5°W WikiWoordenboek
Dit artikel is afkomstig uit Wikipedia (credits) en is zonder enige vorm van garantie beschikbaar onder de GNU Free Documentation License. (copy).
Afbeelding licentie informatie is toegankelijk door op de afbeelding te klikken.













