wiki over Tien geboden
bron : Wikipedia, de vrije Encyclopedie
De Tien geboden (Hebreeuws: עשׂרת הדברות (asèrèt hadiwrot) lett.: Tien woorden of Tien uitspraken) bevatten de tien leefregels die volgens twee grote religieuze stromingen (jodendom en christendom) door God aan de mensen gegeven zouden zijn.
Andere benamingen zijn: Tien woorden (Hebreeuws: עשרת הדברים (asèrèt hadewariem), „Tien woorden”; Grieks: "deka logous", „Tien woorden”), De stenen tafelen, De tafelen der Wet, Wet des He(e)ren, decalogus of dekaloog (van het Griekse dekalogos, van hoi deka logoi = „de tien woorden”).[2]
Ten bewijze van de tien leefregels worden de teksten uit hun heilige boeken (Thora, Bijbel) gebruikt. Deze leefregels hebben een zeer sterke invloed gehad op de samenleving. Oudere varianten van zulk een lijst van geboden en verboden waren onder meer reeds bekend in het Oude Egypte.
Volgens Exodus 20:1 ontving Mozes van God, op de berg Horeb in de Sinaï-woestijn, op twee stenen tabletten ("tafelen") de Tien geboden. In Exodus 34 staat dat God Mozes opdroeg een tweede versie van deze stenen tafelen te maken, omdat hij de eerste had stuk gegooid, toen hij terugkwam van de berg en zag dat het volk een gouden kalf had gemaakt en aanbad. Na voorlezing aan het verzamelde volk werden de stenen tafelen in de Ark van het Verbond bewaard.
De Tien geboden worden in de Bijbel twee keer opgesomd: in Exodus 20:2-17 en in Deuteronomium 5:6-21. De versies zijn vrijwel gelijk, de laatste is uitvoeriger beschreven. Opmerkelijk is dat sprake is van een tweede versie van de stenen tafelen, omdat Mozes de eerste stenen tafelen had stukgegooid.
Over de eerste twee tafelen wordt gezegd dat ze niet alleen door God waren gemaakt, maar dat ze ook waren „beschreven door Gods vinger”, waarmee kennelijk Gods Geest wordt bedoeld (Ex. 31:18; Deut. 4:13; 5:22; 9:10). Hoewel de volgende twee tafelen door Mozes werden uitgehouwen, werden ze eveneens door God beschreven. Toen in Exodus 34:27 tot Mozes werd gezegd: „Schrijf u deze woorden op”, had dit dan ook geen betrekking op de Tien Woorden, maar net als bij een eerdere gelegenheid (Ex 24:3, 4) moest hij enkele van de andere details in verband met de verbondsregelingen opschrijven. Het voornaamwoord „hij” in Exodus 34:28b heeft derhalve betrekking op God wanneer daar wordt gezegd: „Toen schreef hij (God), niet Mozes) op de tafelen de woorden van het verbond, de Tien Woorden.” Dit blijkt uit vers 1. Wanneer Mozes de Israëlieten later aan deze gebeurtenissen herinnert, vermeldt hij uitdrukkelijk dat God de tafelen voor de tweede maal beschreef. — Deut. 10:1-4.
In de Koran worden de Tien geboden niet als zodanig genoemd. Wel komen diezelfde geboden voor zoals overgeleverd in de Thora, maar worden niet als de Tien geboden van Mozes benoemd. Ook in Soera Het Vee 151-152 is een sterke verwijzing naar de Tien geboden te vinden, gezien hetgeen daar als ver- en geboden wordt opgesomd. Daarnaast is er consensus binnen de islam dat Mozes op de berg Sinaï tien geboden kreeg.
Inhoud- 1 De Tien geboden
- 2 Nummering
- 3 Versvormen
- 4 Theologie
- 5 Controverse
- 6 Tien geboden binnen de islam
- 7 Kunst
- 8 Zie ook
- 9 Externe links
- 10 Bronnen, noten en/of referenties
De tekst luidt als volgt:
Toen sprak God deze woorden: ‘Ik ben de HEER, uw God, die u uit Egypte, uit de slavernij, heeft bevrijd. Vereer naast mij geen andere goden. Maak geen godenbeelden, geen enkele afbeelding van iets dat in de hemel hier boven is of van iets beneden op de aarde of in het water onder de aarde. Kniel voor zulke beelden niet neer, vereer ze niet, want Ik, de :HEER, uw God, duld geen andere goden naast Mij. Voor de schuld van de ouders laat Ik de kinderen boeten, en ook het derde geslacht en het vierde, wanneer ze Mij haten; maar als ze Mij liefhebben en doen wat Ik gebied, bewijs Ik hun Mijn liefde tot in het duizendste geslacht. Misbruik de naam van de HEER, uw God, niet, want wie Zijn naam misbruikt laat Hij niet vrijuit gaan. Houd de sabbat in ere, het is een heilige dag. Zes dagen lang kunt u werken en al uw arbeid verrichten, maar de zevende dag is een rustdag, die gewijd is aan de HEER, uw God; dan mag u niet werken. Dat geldt voor u, voor uw zonen en dochters, voor uw slaven en slavinnen, voor uw vee, en ook voor vreemdelingen die bij u in de stad wonen. Want in zes dagen heeft de HEER de hemel en de aarde gemaakt, en de zee met alles wat er in leeft, en op de zevende dag rustte Hij. Daarom heeft de HEER de sabbat gezegend en heilig verklaard. Toon eerbied voor uw vader en uw moeder. Dan wordt u gezegend met een lang leven in het land dat de HEER, uw God, u geven zal. Pleeg geen moord. Pleeg geen overspel. Steel niet. Leg over een ander geen valse getuigenis af. Zet uw zinnen niet op het huis van een ander, en evenmin op zijn vrouw, op zijn slaaf, zijn slavin, zijn rund of zijn ezel, of wat hem ook maar toebehoort.’Bovenstaande tekst is ontleend aan de Nieuwe Bijbelvertaling, © Nederlands Bijbelgenootschap 2004/2007.
bewerken NummeringIn Exodus 34:28 en Deuteronomium 4:13 en 10:4 worden deze regels (afhankelijk van de vertaling) de Tien woorden, Tien geboden of Tien grondregels genoemd, maar de oorspronkelijke tekst bevat geen aanwijzing waar het ene gebod eindigt en het andere begint. Verschillende groepen hebben de geboden op verschillende manieren ingedeeld. Bijvoorbeeld, protestanten vatten de regels "geen andere goden" en "geen gesneden beelden" op als twee aparte geboden. De aparte vermelding van het verbod op afgodsbeelden, vindt men ook bij de Oosters-orthodoxe Kerken en de Oosters-katholieken. Katholieken rekenen de twee eerste zinnen tot één verbod, namelijk dat op afgoderij. Katholieken interpreteren het verbod om te begeren als twee afzonderlijke geboden (te weten, één ten aanzien van vleselijke begeerte en één ten aanzien van materiële hebzucht). De protestanten en joden beschouwen dit als onderdelen van één gebod.
bewerken De joodse indelingIn de joodse traditie wordt niet gesproken van geboden, maar van woorden: de Hebreeuwse aanduiding ‘aseret ha-dibrot betekent "de tien woorden".
Men hanteert de volgende indeling:
Men verdeelt de woorden soms als 1 + 3 + 3 + 3: één afgezonderd (heilig) woord, drie met betrekking tot de relatie tussen mens en God, drie met betrekking tot de verhouding tot de naaste en drie met betrekking tot het innerlijk van de mens.
bewerken Katholieke indeling Monument op de grond van Texas State CapitolDoordat in de katholieke indeling de eerste verbodsbepalingen samen genomen worden in één gebod, wordt het verbod op het maken van afbeeldingen onderdeel van het verbod op de afgoderij. Men mag dus geen afgoden afbeelden om die te aanbidden. Vandaar dat in de rooms-katholieke Kerk wel afbeeldingen (van dieren, heiligen, Christus en God) voor kunnen komen. Deze beelden worden niet als goddelijke aanwezigheid gezien of als goden, maar beschouwd als toegewijde, dierbare afbeeldingen van een de geestelijke realiteit die niet direct met de materie van het beeld in relatie staat. De Tempel van Jeruzalem bevatte ook afbeeldingen van dieren, stierenbeelden, de engelen-cherubijnbeelden op de Ark van het Verbond (zie boek Koningen), en eveneens afbeeldingen van palmbomen en engelen. Joden zelf hebben nooit religieuze afbeeldingen verboden op de calvinistische wijze. In het boek Numeri moet Mozes in opdracht van God een koperen slangenbeeld maken en wordt dit later religieus gebruikt. De slang wordt ook uiteindelijk, nadat hij alsnog werd verafgood, pas vernietigd (2 Koningen 18:4).
In Vlaamse versvorm klinkt het zo:
De volgende berijming van Johannes Eusebius Voet is te vinden als Gezang A in het gedeelte tussen de psalmen en de gezangen in de Psalmen- en Gezangenbundel van de Nederlandse Hervormde Kerk, uitgave 1938 (de coupletten zijn hier genummerd, niet de geboden zelf):
1. Mijn ziel, herdenk met heilig beven, hoe God, met majesteit bekleed, zijn wet op Horeb heeft gegeven, waar Hij deez’ woorden hooren deed: 2. “Ik ben de HEER, uw God en Koning, die van Egypte u bevrij’, u leidend uit uw slaafsche woning; dient dan geen goden nevens Mij. 3. Voor beeldendienst zult gij u wachten: Ik ben de HEER, een ijv’rig God; ’k straf die in drie en vier geslachten, maar schenk mijn dienaars ‘t zaligst lot! 4. Misbruikt geenszins den naam des HEEREN, zweert nimmer eenen valschen eed; want hun, die zijnen naam onteeren, is zijn getergde wraak gereed. 5. Gedenk en viert, met vee en magen den Sabbath, na zesdaagsche vlijt: God schiep ‘t heelal in zooveel dagen, en heeft den Sabbath zich gewijd. 6. Gij zult uw ouders need’rig eeren, opdat uw God, die eeuwig leeft, uw dagen gunstig moog’ vermeeren in ‘t land, dat zijne hand u geeft! 7. Gij zult niet doodslaan, noch u wreken. Breekt nooit den echt, steelt niemands goed. Gij zult geen valsch getuig’nis spreken, bemint elk met een vroom gemoed! 8. Uw hart zal nimmer iets begeeren van alles, wat uws naasten is. Uw ziel zal als uw mond God eeren, en houden zijn getuigenis.” 9. Och, of wij uw geboôn volbrachten! Genâ, o hoogste Majesteit! Gun door ’t geloof in Christus krachten, om die te doen uit dankbaarheid! bewerken TheologieIn het christendom zijn twee interpretatiewijzen gangbaar, namelijk:
Volgens sommige aanhangers van de documentaire hypothese is in Exodus 34:11-26 een derde lijst van geboden en verboden te vinden die verschilt van de reeds genoemde gelijkaardige versies: hij is uitgebreider en bevat onder andere het opmerkelijke gebod de altaren van andersgelovigen stuk te slaan. Deze lijst wordt door hen omschreven als de rituele dekaloog.
bewerken Tien geboden binnen de islamDe tien geboden worden ook bevestigd binnen de islam. De Bijbel en Thora worden immers ook gerekend tot de islamitische Heilige Boeken. In de Koran zijn op verschillende plaatsen de geboden te vinden. Ze zijn echter niet als zodanig gepresenteerd. Ook in verschillende Ahadith liet Mohammed blijk van deze tien leefregels. Hieronder staat één verwijzing naar de Koran voor ieder van de tien geboden.
Binnen de islam wordt gesteld dat de Mensen van het Boek zeggen dat de volgende Tien geboden aan Mozes op de berg Sinaï gegeven werden: alleen God aanbidden de sabbat waarnemen, je ouders eren, zodat je een hoge leeftijd mag bereiken, niemand doden, geen overspel plegen, niet stelen, geen valse getuigenis afleggen in het nadeel van je kameraad, niet in het huis van je kameraad turen en niet de vrouw van je kameraad, zijn slavin, os, ezel of iets anders dat het toebehoort, begeren (d.w.z. benijd hem niet).[3]
Vroege moslimgeleerden stelden dat in soera Het Vee 151-152 een verwijzing naar de Tien geboden zouden zijn. In vers 154 is wel een verwijzing naar het Boek van Mozes.
Soera Het Vee 151-152: Zeg: "Komt, ik zal u verkondigen, wat uw Heer heeft verboden;" n.l. dat gij iets met Hem vereenzelvigt en dat gij uw ouders niet goed behandelt en dat gij uw kinderen uit armoede doodt. - Wij zijn het, Die voor u en voor hen zorgen - en dat gij onbetamelijke daden hetzij openlijk of in het geheim begaat en dat gij een ziel ten onrechte doodt die God heilig heeft verklaard. Dit is, hetgeen Hij u heeft bevolen, opdat gij moogt begrijpen. Beheert het eigendom van de wees, voordat hij volwassen is, niet anders dan op de beste wijze. En geeft de volle maat en het volle gewicht met rechtvaardigheid. Wij belasten geen ziel boven haar vermogen. En leeft, wanneer gij spreekt, rechtvaardigheid na, zelfs wanneer het een bloedverwant betreft en vervult het verbond van God. Dit is, hetgeen Hij u vermaant, opdat gij er lering uit moogt trekken.
bewerken KunstIn de beeldende kunst ziet men vaak afbeeldingen van Mozes die met de twee stenen „tafelen” (oude term voor tableaus) van de berg komt. De twee tafelen worden meestal getoond als rechthoekig met een gebogen bovenzijde. Op de ene tafel staan de Romeinse cijfers van I tot IV en op de andere van V tot X, omdat het meestal niet praktisch is de volledige tekst te schilderen.
De Poolse cineast Krzysztof Kieślowski maakte in 1988 de miniserie Dekalog, waarin er een interpretatie werd gegeven van de tien geboden.
bewerken Zie ook bewerken Externe links- Exodus 20:1-21, diverse Nederlandstalige Bijbelvertalingen
- Deuteronomium 5, diverse Nederlandstalige Bijbelvertalingen
Joden · Thora · Parochet · Tenach · Misjna · Talmoed · Tosefta · Kabbala · Literatuur · Halacha · Mitswa · Tzedaka · Kasjroet · Briet · Ketoeba · Sjabbat · Gebed · Feestdagen · Maanden · Jaartelling · Geschiedenis · Tempel · Sjoel · Rabbijn · Chazan · A tot Z
Christendom (portaal) Drie-eenheid: Vader ∙ Zoon ∙ Heilige Geest Algemeen: Bekering · Bijbel · Charisma · Christelijke symboliek · Christologie · Dogma · Doopsel · Evangelie · Feestdagen · Geschiedenis van het christendom · Laatste oordeel · Liturgie · Priester · Richtingen · Sacrament · Synode · Vergeving · Wederkomst · Zonde Rooms-katholieke Kerk: Bisschop · Celibaat · Heilige · Kardinaal · Latijnse ritus · Maria · Mis · Pastoor · Paus · Plebaan · Priester · Vaticaan Orthodoxie: Epitrachelion · Icoon · Iconostase · Heilige Synode · Jezusgebed · Kruisverheffing · Liturgie · Patriarch · Pope · Trisagion Protestantisme: Avondmaal · Belijdenis · Dominee · Kerkenraad · Reformatie Overig: Geschiedenis van het christendom · Christendom van A tot ZDit artikel is afkomstig uit Wikipedia (credits) en is zonder enige vorm van garantie beschikbaar onder de GNU Free Documentation License. (copy).
Afbeelding licentie informatie is toegankelijk door op de afbeelding te klikken.
