wiki over Wallonië
bron : Wikipedia, de vrije Encyclopedie
Wallonië of het Waals Gewest (Frans: Wallonie; Duits: Wallonie(n); Waals: Walon(r)eye) is het zuidelijke, in hoofdzaak Franstalige deel van België en omvat het grondgebied van het Waals Gewest, inclusief de gemeenten van de Duitstalige Gemeenschap. Het gewest grenst kloksgewijs aan het Vlaams Gewest, Nederland, Duitsland, Luxemburg en Frankrijk. Zijn hoofdstad is Namen, dat een kleine 110.000 inwoners telt. Met ongeveer drie en een half miljoen Walen op 16.844 km² — een derde van de bevolking op meer dan de helft van het grondgebied — is Wallonië aanzienlijk minder dichtbevolkt dan het noorden van het land.
Inhoud- 1 Begripsbepaling
- 2 Algemeen
- 3 Ontstaan
- 4 Geschiedenis
- 5 Geografie
- 6 Politiek
- 7 Verkeer en vervoer
- 8 Kunst en cultuur
- 9 Trivia
- 10 Externe links
- 11 Bronnen, noten en/of referenties
Evenals Vlaanderen telt Wallonië vijf provincies. Deze zijn Henegouwen, Waals-Brabant, Namen, Luxemburg en Luik. Naast Namen zijn de grootste steden binnen het gewest respectievelijk Charleroi, Luik (beide groter dan Namen zelf) en Bergen.
Hoewel Namen de ambtelijke hoofdstad is, speelt het die rol alleen in politieke zin. Er bestaat geen centralistische tendens in het Waalse gewest. De Waalse overheid heeft integendeel aan de verschillende grotere steden een verschillende status gegeven, waarbij Bergen als culturele hoofdstad fungeert, Luik als economische, Charleroi als sociale, en Verviers als hoofdstad van de Waalse watervoorziening.
- HET WAALSE TAALLANDSCHAP - Het Picardisch taalgebied in Wallonië is in grijs-groen aangegeven. Het Duitstalige gebied is op de kaart wit gelaten, maar het valt administratief wel binnen het gewest Wallonië. Het grotendeels Franstalige Brussel valt er niet onder.De desbetreffende overheidsorganen zijn in deze respectievelijke hoofdsteden ondergebracht. De Westelijk-Henegouwse stad Doornik tenslotte afficheert zichzelf als 'hoofdstad van Picardisch Wallonië'.
bewerken StatusIn tegenstelling tot de situatie in Vlaanderen werd het Waals Gewest, bevoegd voor onder meer economie, werkgelegenheid, openbare werken, openbaar vervoer, landbouw en ruimtelijke ordening, niet versmolten met de Franse Gemeenschap, die bevoegd is voor onder meer cultuur, onderwijs en welzijn. De officieel Duitstalige gemeenten in de Oostkantons maken deel uit van het Waals Gewest; ze vallen uiteraard niet onder de Franse, maar onder de Duitstalige Gemeenschap.
bewerken Algemeen bewerken NaamVergeleken bij de oude naam Vlaanderen is de naam Wallonie een relatieve nieuwvorming. Het woord verscheen voor de eerste keer in een uit 1842 daterend etymologisch en filosofisch essay van de Namense filoloog en antropoloog Honoré Chavée. Deze gebruikte het in de betekenis van de Romaanse wereld die hij tegenover de Germaanse plaatste. Pas twee jaar later, in 1844, zou het woord in zijn huidige betekenis — la Wallonie als het Romaanse gedeelte van de nieuwe staat België — door Joseph Grandgagnage in zijn boek Wallonnades [1] gebruikt worden. Met de Waalse schrijver en militant voor de Franstalige zaak Albert Mockel kreeg het woord ook een politiek en cultureel gekleurde lading, waarbij Wallonië en de Waalse zaak tegenover Vlaanderen en de Vlaamse beweging worden gesteld.
Recentelijk heeft de regering van het Waals gewest eenduidig gekozen voor de naam Wallonie boven Région wallonne.[2]
bewerken EtymologieDe benaming Wallonië (Frans: Wallonie) stamt af van het Oergermaanse Walh. Met dit woord, dat letterlijk vreemdeling betekent, duidden de Germanen Keltische en Romaanse bevolkingsgroepen aan. Dezelfde oorsprong heeft het begrip Welsche Schweiz, dat door Duitstaligen (al dan niet Zwitsers) vaak gebruikt wordt als ze het over het Romaanstalige deel van Zwitserland hebben. Ook de namen van Walachije (naar de stam der Vlachen) en Wales gaan op die oorspronkelijke woordstam en betekenis terug.
Opruiend politiek affiche uit 1912 van de Ligues Wallonnes, waarin deze hun verontwaardiging uitdrukken over de grote onbalans die er de in hun ogen bestond tussen het aantal Waalse korpsen van vrijwilligers in 1830 en de overheidsuitgaven voor Vlaanderen rond 1910. bewerken Vlag en volkslied Zie Le chant des Wallons voor het hoofdartikel over dit onderwerp.Het volkslied van Wallonië is de Franse vertaling van Le chant des Wallons, een lied dat oorspronkelijk in 1900 in het Waals was geschreven. De officiële vlag van Wallonië gaat terug op het ontwerp van kunstenaar Pierre Paulus uit 1913.
bewerken Ontstaan Zie ook Waalse Beweging bewerken Waalse BewegingEr bestond in de tweede helft van de negentiende eeuw al een beginnende Waalse Beweging, als reactie op de Vlaamse Beweging. Vanaf 1910 veranderde zij van karakter en ging strijden voor de Waalse onafhankelijkheid of zelfbestuur en/of aansluiting bij Frankrijk. Een markeringspunt vormt de brief van Jules Destrée aan de koning der Belgen, "Sire, er zijn geen Belgen", in 1912. De brief werd gepubliceerd in de Revue de Belgique (15 augustus 1912) en in de Journal de Charleroi (24 augustus 1912). Ook vonden er publicaties plaats in de grootste Waalse dagbladen, zoals de Gazette de Charleroi, L'Express en La Meuse, de katholieke dagbladen uitgezonderd. Er verscheen ook een artikel in The New York Times.[3]
Industriële bronnen van België in 1968. Tussen 1810 en 1960 was de industriële ruggengraat van het land (kolenmijnen en staalindustrie) gelegen in de vallei van de Maas en de Samber.Maar vooral in 1950 (gedurende de Koningskwestie) en in 1960 met André Renard (gedurende de algemene staking van 1960-1961), werd zelfbestuur geëist en grondige economische hervormingen om Wallonië te redden en om zijn teloorgang tegen te gaan. Thans geniet de Waalse Beweging, zeker in vergelijking met de Vlaamse Beweging, slechts marginale steun.
bewerken OntwikkelingVanaf 1960 zette het economisch verval van Wallonië in en was Vlaanderen in opkomst. De zogenoemde communautaire problematiek werd hierdoor aangescherpt. Na het ontstaan van België in de 19e eeuw hadden het aanvankelijk meer ontwikkelde Wallonië en de Franstalige burgerij de Belgische economie en politiek gedomineerd. Terwijl de Vlaamse Beweging vooral uit was op de erkenning van het Nederlands en culturele autonomie voor Vlaanderen, lagen de doelstellingen van de Waalse Beweging voor de federalisering van het land eerder bij economisch zelfbestuur om het verval van de kool- en staalindustrie, waarop de Waalse economie steunde, af te remmen. Een heropleving bleef uit, en sinds de jaren 1960 kampt Wallonië met een grotere werkloosheid, lager inkomen, lagere economische groei en minder gezonde openbare financiën dan Vlaanderen.[4]
bewerken Geschiedenis Zie Geschiedenis van Wallonië voor het hoofdartikel over dit onderwerp. bewerken Geografie De Semois met de Pont de Cordemoy bij Bouillon in de zuidelijke ArdennenDe Maas is de belangrijkste rivier in Wallonië. De Samber is de enige bevaarbare bijrivier van de Maas. De Samber en de Maas lopen samen als een West-Oost-as door Wallonië. Ook de Semois, de Lesse en de Ourthe monden uit in de Maas. Wallonië is heuvelachtiger dan Vlaanderen met onder andere de Ardennen, de Hoge Venen (met het hoogste punt van België, het Signaal van Botrange) en de Condroz.
bewerken ProvinciesHet Waalse grondgebied omvat de volgende vijf provincies:
1 Waals-Brabant 2 Henegouwen 3 Luik 4 Luxemburg 5 Namen Provincie Hoofdstad Inwoners (begin 2010) Oppervlakte (km²) Inwoners per km² 1 Waals-Brabant (Brabant wallon) Waver (Wavre) 380.000 1.091 348 2 Henegouwen (Hainaut) Bergen (Mons) 1.310.000 3.786 346 3 Luik (Liège / Lüttich) Luik (Liège) 1.068.000 3.862 276 4 Luxemburg (Luxembourg) Aarlen (Arlon) 269.000 4.440 61 5 Namen (Namur) Namen (Namur) 472.000 3.666 129 Totaal 3.499.000 16.845 208 bewerken BevolkingOp 1 januari 2008 telde Wallonië 3.456.775 inwoners. De grootste steden zijn Luik, Charleroi, Bergen, Namen, Doornik en Verviers.
bewerken Taal De kathedraal Notre-Dame te Doornik, waarvan de bouw in fasen heeft plaatsgevonden tussen 1140 en 1575, is architectonisch een zeer belangwekkend monument. Zij is in 2000 door de Unesco op de werelderfgoedlijst geplaatst. Zie Talen en streektalen in Wallonië voor het hoofdartikel over dit onderwerp.De taalgrens met Vlaanderen is tussen 1960 en 1971 door middel van een aantal wetten vastgelegd. In 1963 zijn 25 overwegend Franssprekende Vlaamse plaatsen met in totaal 90.000 Nederlandstalige inwoners bij Wallonië gevoegd, terwijl 24 Waalse plaatsen met 23.000 Nederlandssprekende inwoners deel van het gewest Vlaanderen zijn geworden. Naast Frans en Duits wordt nu in Wallonië en zijn randgebieden nog door een minderheid Nederlands gesproken.
- In de gemeenten Komen-Waasten (Comines-Warneton), Edingen (Enghien), Vloesberg (Flobecq) en Moeskroen (Mouscron) bestaan zekere faciliteiten voor de Nederlandstalige inwoners.
- In het oosten van de provincie Luik hebben de zogeheten 'Platdietse' gemeenten Baelen, Blieberg (Plombières) en Welkenraedt voor hun Nederlandstalige inwoners in 1966 eveneens deze wettelijke mogelijkheid gekregen, maar daaraan is tot op heden in bestuurlijke zin geen praktisch gevolg gegeven.
De twee belangrijkste streektalen zijn het Waals en het Picardisch, maar beide zijn in de loop van de twintigste eeuw sterk teruggedrongen door het Frans.
bewerken PolitiekDe bevoegdheden van het Waals Gewest zijn vastgelegd in de Belgische Grondwet en de Bijzondere Wet tot Hervorming der Instellingen.
bewerken ParlementHet Waals Parlement is de volksvertegenwoordiging van het Waals Gewest. Het parlement telt 75 zetels en wordt eens in de vijf jaar gekozen, gelijktijdig met de verkiezingen voor het Europees Parlement.
bewerken KieskringenHet Waals Gewest is onderverdeeld in 13 kieskringen. Iedere kieskring vult een aantal zetels in de Waalse Gewestraad. Aarlen - Bastenaken - Marche-en-Famenne: 3, Charleroi: 9, Dinant - Philippeville: 4, Doornik - Aat - Moeskroen: 7, Hoei - Borgworm : 4, Luik: 13, Bergen: 6, Namen: 6, Neufchâteau - Virton: 2, Nijvel : 8, Thuin: 3, Verviers: 6 en Zinnik : 4.
bewerken Samenstelling 2004-2009 De Citadel van Namen. Het Waalse Parlement is gehuisvest in het rose gebouw, op een symbolische plaats bij de samenvloeiïng van de Maas en de Sambre. Twee-derde van de bevolking van het gewest woont in de vallei van deze rivieren. De Samber bij het station Charleroi-Zuid De luchthaven Brussel-Zuid/Charleroi.
PS MR CDH FN Ecolo Totaal Aarlen 1 1 1 0 0 3 Charleroi 4 2 1 2 0 9 Dinant 2 1 1 0 0 4 Hoei 2 2 0 0 0 4 Luik 6 3 2 1 1 13 Bergen 3 1 1 1 0 6 Namen 3 2 1 0 0 6 Neufchâteau 1 0 1 0 0 2 Nijvel 2 4 1 0 1 8 Zinnik 2 1 1 0 0 4 Thuin 3 0 0 0 0 3 Doornik 3 2 2 0 0 7 Verviers 2 1 2 0 1 6 Totaal 34 20 14 4 3 75 bewerken Samenstelling 2009-2014 Partij 2004-2009 2009-2014 PS 34 29 MR 20 19 CDH 14 13 Ecolo 3 14 FN 4 -De onderstreepte getallen vormen de hieruit onderhandelde meerderheid.
bewerken RegeringHet dagelijks bestuur van het Waals Gewest is in handen van de Waalse regering.
bewerken Verkeer en vervoerHet vervoer per tram en bus binnen het Waals Gewest wordt uitgevoerd door de Société régionale wallonne du transport (SRWT), onder de commerciële naam TEC (Transport en commun). Het Waals Gewest beheert ook de gewestwegen in Wallonië. Het spoorvervoer is een verantwoordelijkheid van de federale overheid en wordt verzorgd (net als in de rest van België) door de NMBS (Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen).
Charleroi, en dan met name het station Charleroi-Sud, is een belangrijk spoorwegknooppunt. Onder andere de doorgaande intercity van Luik naar Rijsel stopt er. Charleroi is ook de enige Waalse stad met een metrosysteem, de premetro (Métro léger de Charleroi).
In Gosselies ligt de luchthaven van Charleroi, officieel Brussels South Charleroi Airport.
bewerken Kunst en cultuurHet Waalse culturele leven maakt een betrekkelijke bloei door. Een specialiteit zijn stripverhalen in albumvorm gepubliceerd.[5]
bewerken TriviaNaar Wallonië is de planetoïde 3198 Wallonia genoemd, ontdekt door de Belgische sterrenkundige François Dossin.
bewerken Externe links Mediabestanden Wikimedia Commons heeft meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen in de categorie Wallonia. bewerken Bronnen, noten en/of referentiesBronnen, noten en/of referenties:
Dit artikel is afkomstig uit Wikipedia (credits) en is zonder enige vorm van garantie beschikbaar onder de GNU Free Documentation License. (copy).
Afbeelding licentie informatie is toegankelijk door op de afbeelding te klikken.
.svg){kind=link}
